"We investeren behalve in stenen ook in mensen"

Fysieke en sociaal-maatschappelijke aanpak van wijk in Kerkrade

Provincie Limburg | Expeditie Ruimte - Mail Social
Terug naar het overzicht Provincie Limburg | Expeditie Ruimte - Pijl

In Zuid-Limburg werken veel partijen intensief samen om de Kerkraadse wijk Rolduckerveld leefbaarder, veiliger, groener en sociaal sterker te maken. In totaal investeren zij 110 miljoen euro in wonen, werkgelegenheid, onderwijs, sociale cohesie, veiligheid en de gezondheid en het welzijn van de bewoners. Een gesprek met 5 van deze partijen en een bewoner.

  • #wonen in limburg
  • #Parkstad
  • #omgevingsvraagstukken
Provincie Limburg | Expeditie Ruimte - Project
Rolduckerveld
Provincie Limburg | Expeditie Ruimte - Projectfoto
Bewonersbijeenkomst Rolduckerveld
Provincie Limburg | Expeditie Ruimte - Projectfoto
Jan Rademaker, Stadsregio Parkstad Limburg
Provincie Limburg | Expeditie Ruimte - Projectfoto
Ton van der Velden, gemeente Kerkrade
Provincie Limburg | Expeditie Ruimte - Projectfoto
Ton Coolegem, Wonen Zuid
Provincie Limburg | Expeditie Ruimte - Projectfoto
Ronald de Jong, Provincie Limburg

Wat is de aanleiding voor deze integrale aanpak in Rolduckerveld?

"In Rolduckerveld spelen meer dan gemiddeld vraagstukken op sociaal-maatschappelijk gebied", vertelt Ton van der Velden, projectleider gebiedsontwikkeling bij de gemeente Kerkrade. "De wijk heeft achterstanden in de sociaal-fysieke leefomgeving en de ruimtelijk-economische structuur. Het gemiddelde inkomen per inwoner is het laagste binnen Kerkrade, en het aandeel huishoudens onder het sociaal minimum het hoogst. En de meeste woningen voldoen niet meer aan de bouwtechnische en energetische eisen."

"Kerkrade, Heerlen en Brunssum scoren laag in onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut naar gemeenten waar kinderen gezond kunnen opgroeien", vult Jan Rademaker aan. Hij is programmamedewerker vanuit Stadsregio Parkstad Limburg. "Ook als je kijkt naar landelijke lijstjes over woningwaarde, gezondheid en armoede staan we nooit echt gunstig. We willen verder naar boven op die lijsten. Een sprong maken naar het Limburgse gemiddelde."

Welke partijen werken hiervoor samen?

Ton van der Velden: "De woningcorporaties Wonen Zuid en HEEMwonen, Stadsregio Parkstad Limburg waarin de 7 Parkstadgemeenten zijn vertegenwoordigd, de Provincie Limburg, de Rijksoverheid, de bewoners en maatschappelijke partijen. We werken bijvoorbeeld samen met scholen en huisartsen."

Het project Rolduckerveld is onderdeel van de Regio Deal Parkstad. Wat houdt die in?

"De Regio Deal Parkstad is een meerjarige samenwerking tussen verschillende ministeries van het Rijk, Provincie Limburg en Stadsregio Parkstad Limburg", vertelt Jan, die betrokken was bij het opstellen en indienen van de Regio Deal. "Deze partijen investeren samen 80 miljoen euro om de brede welvaart te verbeteren voor de mensen die in Parkstad wonen en werken. Zodat de achterstandspositie wordt ingelopen en de regio naar het Limburgse gemiddelde gaat. Dat doen we in 2 programmalijnen: investeren in sociaal-fysieke leefbaarheid, waaronder onderwijs, woningvoorraad en gezondheid, en investeren in het verbeteren van ruimtelijke-economische structuurversterking, zoals meer werkgelegenheid, de grensligging beter benutten en een grotere rol voor het centrum van Heerlen. Rolduckerveld is een van de projecten uit de eerste programmalijn die vanuit de Regio Deal wordt gefinancierd."

Hoe is dit project ontstaan?

"Met het Rijk hebben we afgesproken om zo veel mogelijk particuliere woningen aan te pakken", vertelt Jan. "Zo ontstond dit project zo'n 5 jaar geleden. Aan de Zonstraat staan 2 flatgebouwen met elk 100 particuliere woningen die niet meer voldoen aan de huidige eisen. De bewoners hadden al aangeklopt bij de gemeente Kerkrade, omdat zij een grote renovatie-opgave hadden en de Verenigingen van Eigenaren geen geld hadden om daarin te investeren. Particulieren gaan natuurlijk niet voorstellen om hun eigen woningen te slopen. Toen besloten wij om iets te bedenken om deze mensen te helpen. Aankopen en slopen van flats is duur, dus we zochten een manier waarop een woningcorporatie deze flats wilde aankopen en slopen, zonder dat het te veel geld kost."

"We bedachten een businessmodel waarbij een woningcorporatie de flats aankoopt, eerst verhuurt en na 15 jaar sloopt. We gingen met woningcorporaties in gesprek: Kloppen onze ideeën? Kan dit werken? Zij antwoordden 'Ja, dat kan'. Maar de corporaties wilden niet alleen die flats aanpakken, maar het hele gebied. In totaal zijn er in het gebied 700 woningen, waarvan 200 particulier en 500 van woningcorporaties. Daarvoor zijn plannen bedacht die steeds concreter werden. Ongeveer tegelijkertijd is de Regio Deal Parkstad gesloten."

Ton van der Velden vult aan: "In de business case zat eerst nog een tekort. Een deel van dat gat werd gedicht door Wonen Zuid, Stadsregio Parkstad Limburg, Provincie Limburg en gemeente Kerkrade. Dankzij de Regio Deal Parkstad konden we de laatste sluitpost oplossen en kon het project van start. Hierdoor werd ook de ontwikkeling van het achterliggende gebied van de flats mogelijk, tussen de Ailbertuslaan en de Deken Deutzlaan."

Jan: "De partijen in de Regio Deal vonden: Wanneer we overheidsgeld gebruiken om woningen aan te pakken, moet er ook iets gebeuren aan de sociale kant. Zodat we behalve in stenen ook in mensen investeren. Dat doen we binnen de thema's onderwijs, werk, veiligheid, leefbaarheid, gezondheid en sociale cohesie."

Ton Coolegem, projectleider bij Wonen Zuid, vertelt verder: "Wij hebben in Rolduckerveld omliggend bezit en belangen, dus wilden we kijken of we de 2 flats konden verwerven. Het antwoord was 'ja'. De brede aanpak was voor ons de belangrijkste reden om deze business case uit te voeren. Als woningcorporatie kunnen we alleen in een project met particulier bezit stappen als ook wordt gewerkt aan de sociaal-maatschappelijke opgave."

Alle partijen samen willen 110 miljoen euro investeren in Rolduckerveld. Wat gaat er allemaal gebeuren?

Ton Coolegem: "Wij kopen de 200 particuliere woningen in de flats aan de Zonstraat aan, om ze daarna nog een tijdje te verhuren. Over 15 jaar slopen we de flats. Er komen circa 44 tot maximaal 76 nieuwe woningen voor terug. Een kleiner aantal, omdat er minder nodig zijn. Voor de aankoop hebben we eerst een overeenkomst gesloten met de belegger die 107 woningen in bezit had. Begin 2020 zijn we gestart met de aankoop van de overige 93 woningen, die eigendom zijn van de bewoners of van kleine beleggers. We hadden verwacht om in het eerste jaar 10 woningen te verwerven, maar het ziet ernaar uit dat dit er 20 worden. Veel mensen willen verkopen en vervolgens bij ons huren, om op hun gemak iets anders te vinden. Verder starten we in 2021 met de bouw van 108 nieuwe, energiezuinige sociale huurwoningen in de omgeving van de Directeur Cortenstraat."

"Onze woningcorporatie bezit 452 woningen in het projectgebied", vertelt Dennis Bogers, projectleider bij HEEMwonen. "Onder andere de 200 woningen in de flats aan de Hertogenlaan. Onze flats zijn identiek aan die aan de Zonstraat. We hebben een afweging gemaakt om onze flats te renoveren, maar vanwege de technische en energetische staat heeft dat niet de voorkeur. Daarom gaan we ze vanaf eind 2021 slopen. De bewoners krijgen begeleiding van ons bij het vinden van een nieuw huis. We voeren individuele gesprekken en geven hen voorrang bij het toewijzen van een nieuw huurhuis. En er komt een sociaal statuut met daarin onze rechten en plichten en die van bewoners. Daarnaast zijn we van plan om in een latere fase onze overige 252 woningen te slopen. Dat die sloopintentie er is, hebben we die bewoners al verteld. Voorlopig verandert er voor hen niets. In totaal willen we 271 woningen terug bouwen in het projectgebied: 85 appartementen waar de flats nu staan en 186 woningen op andere plekken."

"De nieuwe woningen worden zeer energiezuinig en duurzaam gebouwd, zodat de energielasten voor bewoners laag zijn", vertelt Ronald de Jong, beleidsadviseur Wonen & Leefomgeving van Provincie Limburg. "En er wordt laagbouw gebouwd, omdat vooral daar behoefte aan is. Ook de openbare ruimte willen we opnieuw inrichten, zodat het voor de bewoners prettig is om buiten te zijn en elkaar te ontmoeten. In 2025 moet het noordelijk gebied klaar zijn met nieuwe woningen, wegen en openbare voorzieningen."

"Dat we na fysieke ingrepen meteen investeren in sociale aspecten is bijzonder, want dat waren we niet gewend", vervolgt Ton van der Velden. "Binnen dat sociaal programma zijn allerlei initiatieven. Zo starten we op een van de basisscholen met De Gezonde Basisschool van de Toekomst. We willen een moestuin aanleggen waar de leerlingen hun eigen groente en fruit kweken. Je kunt wel de stenen vervangen, maar je moet ook in mensen investeren. Door dat te combineren, kun je een grote slag slaan."

"Je moet dit wel samen doen, je hebt die integrale aanpak nodig", vult Jan aan. "En het mooie is dat het leidt tot inspiratie voor anderen om ook iets te doen in die wijk."

Hoe hebben jullie de bewoners betrokken bij de plannen? En hoe reageren zij?

Ton Coolegem: "Toen we aankondigden dat we voor een integrale aanpak gingen, hebben we samen met HEEMwonen en de gemeente verschillende inloopbijeenkomsten georganiseerd. De particuliere woningeigenaren van de flats schrokken in eerste instantie natuurlijk van de sloopplannen. We hebben iedereen een persoonlijk gesprek aangeboden. Veel mensen hebben daarvan gebruikgemaakt. Ook heeft de gemeente onafhankelijk financieel advies aangeboden. 20 mensen hebben gezegd dat ze dit jaar willen verkopen en een paar bewoners hebben al aangegeven dat in 2021 te willen doen. Na de eerste schrik is het dus best goed verlopen."

"Ook voor andere bewoners hebben we inloopbijeenkomsten gehouden, om te vertellen wat we in het hele gebied willen doen. Eind 2019 is een denktank opgericht met bewoners en organisaties zoals huurdersverenigingen, bewonersplatform en kleine ondernemers. Vanuit de denktank zijn werkgroepen ontstaan met mensen die meedenken over de leefbaarheid en herinrichting van het gebied. Toen kwam corona. Sindsdien proberen we de communicatie op peil te houden via de website, periodieke nieuwsbrief en online bijeenkomsten. Nu kijken we hoe kunnen we het weer actiever kunnen oppakken."

Dennis Bogers: "In februari 2020 hielden we een ontmoetingsmarkt waar mensen informatie kregen over de plannen en hun ideeën kwijt konden. Wat opviel, was dat ze eerder vroegen 'wanneer wordt het gesloopt?' dan 'wordt het gesloopt?' Ze zagen het wel aankomen. Ze vinden het jammer dat wordt gesloopt, maar begrijpen ook dat de woningen niet meer kunnen worden gerenoveerd. Nadat wij de bewoners van de overige woningen onze plannen hebben verteld, konden we vanwege de coronamaatregelen helaas geen bijeenkomsten meer organiseren. Sindsdien konden mensen telefonisch contact opnemen en hebben we brieven gestuurd. Ook zijn we zichtbaarder geweest in de wijk, door er meer rond te lopen."

Reactie van een bewoner

Lucy van der Venne is een van de particulieren die een woning bezat in een van de flats aan de Zonstraat. "Ik heb mijn woning inmiddels verkocht aan Wonen Zuid en ga verhuizen naar een koophuis dat zij voor mij hebben bemiddeld", vertelt ze. "Toen we in november 2019 hoorden over de sloop, was dat een schok. Ik had mijn woning in 2010 gekocht met het idee om hier ook op mijn oude dag te blijven. Het nieuws kwam rauw op mijn dak, maar ik besloot om het beste uit de situatie te halen. Ik wilde alles uit eerste hand horen, dus nodigde ik de contactpersonen van Wonen Zuid thuis uit. Zij vroegen naar mijn woonwensen en ik vertelde dat ik graag naar een woning aan de grond wilde, in Rolduckerveld. Wat ook heel prettig was, is dat we advies kregen van een onafhankelijk adviseur. Zij legde uit wat voor mij het meest gunstige was, huren of kopen. Wonen Zuid heeft heel goed geluisterd naar mijn wensen. In mei ben ik benaderd voor een woning. Er was niemand anders die meedong, ze vonden mij de beste kandidaat. Mijn nieuwe koophuis is een schot in de roos, ik krijg er zelfs een stukje groen bij. Wat Wonen Zuid heeft gedaan, is super."

Samenwerking

"Al met al een heel complex project, vooral in het begin", vat Jan Rademaker samen. "Dit project was nooit voor elkaar gekomen zonder bestuurders die in de wind durven staan. Zij hebben financiële middelen gereserveerd, zonder dat ze zeker waren dat het project daadwerkelijk van start ging. Ook zonder de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit was het nooit gelukt om zo'n ingewikkelde opgave aan te pakken. Onze samenwerking tot en met Den Haag is enorm belangrijk voor dit project."

Meer informatie

Volg de Facebookpagina van Rolduckerveld om op de hoogte te blijven. Of bekijk het filmpje op YouTube. Meer over de Regio Deal Parkstad vind je op rijksoverheid.nl.

Kennisdeling

Vragen over dit project? Neem contact op via onderstaande knoppen. Jan Rademaker komt graag in contact met mensen die in Noord-Limburg met dit soort vraagstukken bezig zijn. "Ik heb minder zicht op hoe dit in Noord-Limburg gaat. Wat zij hebben geleerd, zou ik graag delen met elkaar."

Wil jij ook via Expeditie Ruimte je ervaringen delen?

Graag horen wij jouw ervaringen.
Vul onderstaand contactformulier in en wij nemen contact met je op.